Czym jest bariera skórna?

Nasza skóra ma własny system ochronny, który chroni nas przed czynnikami zewnętrznymi, pomaga utrzymać wilgoć w skórze i wpływa na to, czy cera wygląda na spokojną, elastyczną i zdrową. Bariera skórna może jednak ulec osłabieniu, a kiedy przestaje działać tak, jak powinna, skóra może stać się bardziej sucha, wrażliwa, podrażniona i bardziej podatna na zaczerwienienie czy uczucie napięcia.  

Czym jest bariera skórna?

Bariera skórna to ochronna warstwa skóry, która znajduje się głównie w jej najbardziej zewnętrznej części – w warstwie rogowej, fachowo nazywanej stratum corneum. Warstwa ta pomaga skórze utrzymywać naturalną równowagę, chroni ją przed czynnikami zewnętrznymi, a jednocześnie zapobiega nadmiernej utracie wody. 

Jej prawidłowe działanie zależy od wielu czynników, przede wszystkim od odpowiedniej ilości naturalnych lipidów, takich jak ceramidy, cholesterol i kwasy tłuszczowe. Substancje te wypełniają przestrzenie między komórkami skóry, wspierają spójność powierzchniowej warstwy skóry i pomagają tworzyć środowisko, w którym cera łatwiej zatrzymuje wilgoć. 

Objawy uszkodzonej bariery: dlaczego skóra jest wrażliwa i podrażniona? 

Uszkodzona bariera skórna nie musi dawać objawów z dnia na dzień. Najczęściej jest to stopniowy proces, który zauważamy dopiero wtedy, gdy nasza skóra zaczyna reagować inaczej niż zwykle. Zaczyna nam przeszkadzać krem, który wcześniej nam odpowiadał. Skóra po umyciu jest napięta, zaczerwieniona albo szybciej się przesusza. Makijaż gorzej się utrzymuje, pojawiają się łuszczące się miejsca, a skóra wygląda na zmęczoną.

Uszkodzona bariera skórna nie jest jednak tylko problemem estetycznym. To zaburzenie funkcjonalne, które wiąże się z większą podatnością na zapalne choroby skóry i reakcje podrażnieniowe. 

Typowe objawy to: 

• uczucie napięcia po oczyszczaniu skóry, 

• zaczerwienienie i podrażnienie, 

• zwiększona wrażliwość na kosmetyki, 

• suchość, łuszczenie się lub bardziej szorstka powierzchnia skóry, 

• świąd, 

• pieczenie lub szczypanie, 

• gorsza tolerancja składników aktywnych, 

• częstsze wypryski lub drobne stany zapalne. 

Uszkodzona bariera skórna: jak przywrócić skórze zdolność zatrzymywania wilgoci? 

Przy naruszonej barierze skórnej lipidy między komórkami skóry nie tworzą już wystarczająco mocnej i ciągłej warstwy, przez co skóra szybciej traci wodę. Cera może być wtedy sucha mimo regularnego stosowania kremu - nawilżenie po prostu nie jest w stanie utrzymać się w niej wystarczająco długo.  

Przy uszkodzonej barierze warto skupić się na trzech typach substancji: 

1. Humektanty - substancje, które wiążą wodę i pomagają zwiększyć nawilżenie skóry. Należą do nich na przykład gliceryna, kwas hialuronowy, mocznik, pantenol, aloes lub betaina. 
2. Emolienty - substancje, które zmiękczają powierzchnię skóry, pomagają wygładzać suche miejsca i wspierają komfort cery. Mogą to być na przykład skwalan, masło shea, oleje roślinne, ceramidy lub cholesterol. 
3. Okluzje - substancje, które tworzą na powierzchni skóry warstwę ochronną i pomagają ograniczać nadmierną utratę wody. Przykładem są wazelina, olej mineralny, lanolina, dimetikon, wosk pszczeli lub bogatsze balsamy. 

Najczęstsze błędy, przez które nieświadomie osłabiamy ochronę skóry

Barierę skórną często osłabiamy nie jednym dużym krokiem, ale raczej codziennymi drobiazgami. Wiele z nich robimy w dobrej wierze, że pomagamy skórze. 

• Zbyt agresywne oczyszczanie - Silne pieniące środki powierzchniowo czynne, zbyt długie mycie gorącą wodą lub oczyszczanie skóry kilka razy dziennie mogą usuwać ze skóry naturalne lipidy i zaburzać jej fizjologiczne pH. Skóra łatwiej traci wtedy wodę, wzrasta TEWL, czyli transepidermalna utrata wody, a skóra może stać się bardziej sucha, napięta i wrażliwa. 

• Nadmierna eksfoliacja - Peelingi chemiczne z kwasami AHA lub BHA mogą być pomocne, ale przy codziennym stosowaniu albo łączeniu ich z retinoidami i peelingami mechanicznymi mogą niepotrzebnie przeciążyć skórę. Dochodzi wtedy do nadmiernego złuszczania powierzchniowych komórek skóry, czyli korneocytów, oraz osłabienia warstwy rogowej skóry, stratum corneum. 

• Mieszanie składników aktywnych w wysokich stężeniach - Silne retinoidy, nadtlenek benzoilu lub wysokie stężenia witaminy C mogą być korzystne dla skóry, ale tylko wtedy, gdy wprowadzamy je stopniowo, a skóra ma jednocześnie odpowiednie wsparcie nawilżające. Jeśli stosujemy je zbyt często, w wysokim stężeniu lub łączymy wszystko naraz, bariera skórna może ulec osłabieniu. 

• Ignorowanie wpływu środowiska - Mróz, wiatr, suche powietrze czy promieniowanie UV mogą zwiększać stres oksydacyjny skóry i przyczyniać się do szybszego naruszania lipidów w stratum corneum. Jeśli skórze brakuje odpowiedniej pielęgnacji ochronnej i fotoprotekcji, może być bardziej sucha, podrażniona i podatna na utratę wilgoci. 

• Styl życia i dieta - Palenie, częste spożywanie żywności wysokoprzetworzonej oraz dieta bogata w tłuszcze trans mogą zwiększać stres oksydacyjny w organizmie i w skórze. Jednocześnie mogą negatywnie wpływać na jakość lipidów w skórze, które są ważne dla prawidłowego funkcjonowania bariery skórnej. 

Jak odbudować barierę skórną za pomocą odpowiednich składników odżywczych i nawilżenia? 

Podstawą jest nawilżenie, ale nie tylko w formie wody. Skóra potrzebuje także lipidów, które pomagają utrzymać jej ochronną strukturę. Dlatego ważna może być odpowiednia podaż dobrej jakości tłuszczów, zwłaszcza kwasów tłuszczowych omega-3.  

Ważną rolę odgrywają również antyoksydanty, na przykład witamina C, witamina E, polifenole czy karotenoidy. Pomagają chronić komórki przed stresem oksydacyjnym, który może przyczyniać się do przedwczesnego starzenia się skóry i osłabienia jej naturalnej odporności. Witamina C jest jednocześnie ważna dla produkcji kolagenu, który wiąże się z jędrnością i elastycznością skóry. 

Warto pamiętać także o minerałach, na przykład cynku, który bierze udział w procesach gojenia i prawidłowym funkcjonowaniu skóry. W przypadku skóry podrażnionej lub problematycznej może być ciekawym elementem całościowego podejścia, zwłaszcza jeśli skóra jest osłabiona, reaguje stanem zapalnym albo wolniej się regeneruje. 

Źródła